ЖҮКТЕЛУДЕ

Сөзді еңгізіңіз

Басты ақпарат Тілтаным

Ал ғылым не дейді, Түлкібас па, Түркібас па?

әкімшілік 14/05/2020 1046 рет қаралды

сүйрет: Yandex.kz

Ыспан

 

Өз еңбегінде Түлкібас та, Түркібас та деп екі ұшты ой айтқан Бартольд …

 

… Түлкібас ауылынан соң көшпелілердің қашан да қалаулы орны болған әрі 7–8-ғасырда түркі хандарының жазғы жайлауына айналған жалпақ төбе басталады. Ал басты жайлау Мыңбұлақ деп аталады» [1, 113-б.]

 

десе, 7–8-ғасырда салтанат құрған Түргеш қағанаты туралы кандидаттық диссертация жазған Қытай елінің тумасы Ә.Дәулетхан да:

 

… Түркештің Сұлұқ қағаны Суяб бекінісін үлкен Орда етіп отырған кездің өзінде жаздық ордасы Невакет маңындағы жайлауда немесе  Мыңбұлақ жайлауында болды [2, 105-б.]

 

Таң патшалығының жиһанкез монағы Шуан Заң 630-жылы Мыңбұлақтың әсем табиғатын тамсана суреттей келіп: «Онда мыңдаған қалың марал бар. Олардың көбі күміс қоңыраулы әсем мойындықпен жүреді. … Түрік қағаны оларды өте жақсы көреді. Өз қарамағындағы бұқараның оны аулауына тыйым салған…» [2, 109-б.]

деп, осы ойды қайталайды.

 

Яғни 19-ғасырдағы мен күні кеше және негізінен қытайлық дереккөз бойынша жазылған екі пікір бір жерден шығып, Түлкібас өңірі бір кездегі Түргеш қағанатының орны болғандығы туралы жорамалды қуаттап тұр.

 

Сондай-ақ Түргеш қана емес, оның алдындағы Батыс Түрік қағанатының да ордасы, орталығы Испиджаб (Сайрам), Құлан, Мыңбұлақ, Тараз, Меркі болғаны тарихтан да белгілі [3] әрі осы жайдың өзі-ақ Түркібас атауының, Түркібасы әулиенің негізсіз еместігін көрсетсе керек.

 

Осы тақырыпты алдыңғы және келесі мақалалар

  1. «Түркі» деуге не негіз? — http://turki.kz/t-rki-deuge-ne-negiz
  2. «Түркі» деудің негізі — http://turki.kz/t-lki-deudi-negizi
  3. «Түлкі» деудің негізі — http://turki.kz/t-lki-deudi-negiz
  4. Көпшілік: дұрысы — Түлкібас емес, Түркібас дейді екен — http://turki.kz/k-pshilik-d-ry-sy-t-lkibas-emes-t-rkibas-dejdi-eken
  5. Ғылым: «Түлкібас емес, Түркібас» депті, ал дәлелі … —  http://turki.kz/y-ly-m-t-lkibas-emes-t-rkibas-depti-al-d-leli
  6. «Түлкібас» түлкібасты әулиеден шыққан деген де бар — http://turki.kz/t-lkibas-t-lkibasty-ulieden-shy-an-degen-de-bar
  7. Түргеш қағанатының ордасы Түлкібаста тұрған ба? — http://turki.kz/t-rgesh-a-anaty-ny-ordasy-t-lkibasta-t-r-an-ba
  8. Айта-айта «Түркібас» «Түлкібас» болған ба? — http://turki.kz/ajta-ajta-t-rkibas-t-lkibas-bol-an-ba
  9. Бартольдтың Түлкібас емес, Түркібас дегені ырас па? — http://turki.kz/bartol-dty-t-lkibas-emes-t-rkibas-degeni-y-ras-pa
  10. Бартольдтың Түлкібас туралы өз сөзі — http://turki.kz/v-bartol-dty-t-lkibas-turaly-z-s-zi
  11. «Түлкібас» пен «Түркібас» туралы Бартольд сөзінің мәнісі — http://turki.kz/tulkibas-pen-turkibas-turaly-bartold-sozining-manisi
  12. Ал ғылым не дейді, Түлкібас па, Түркібас па? — http://turki.kz/al-ghylym-ne-dejdi-tulkibas-pa-turkibas-pa
  13. Алыстағы түріктің қазақ жеріне қатысы — http://turki.kz/alystaghy-turikting-qazaq-zherine-qatysy
  14. Түркі әлемінің қапыда кеткен қасқыры — http://turki.kz/turki-alemining-qapyda-ketken-qasqyry

 

  1. Академик В.В.Бартольд Сочинения т. 4 (Работы по археологии, нумизматике, эпиграфике и этнографии), М., 1966;
  2. Дәулетхан Ә. Түркеш қағанаты: саяси және мәдени тарихи зерттеу (692–766-ж.) //Тарих ғылымның кандидаты дәрежесін алу үшін дайындалған диссертация, А., 2002;
  3. wikipedia.org/wiki

 

Кілттік сөздер:

You Might also Like

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды поштаңыз жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз*