ЖҮКТЕЛУДЕ

Сөзді еңгізіңіз

Басты ақпарат Сөзтаным

Бит биттігін жасады екен деп тонды отқа салмаңыз

әкімшілік 15/03/2021 249 рет қаралды

сүйрет :Adme.ru   

Ыспан

 

Кей­бір оқу құралында эпилепсия да – «қоян­шық», припадок та – «қояншық». Ал сонда «эпилептические при­падки»-дің қазақшасы «қояншықтың қояншығы» бола ма? – деп таусылуға мәжбүр Мұқаңның (Ахмет-Төре) …

 

Қазақы балама табамыз деп кейде мазмұны мүлдем басқа жақ­қа жетелеп кететін жарыспалы атаулар­ды … тықпалауды қою керек. … Мысалы, бір сөздікте ко­ма – естүссіздік, сопор – естүссіздік деп аударылған. … Кома мен сопордың өзіндік айыр­ма­шы­лығы бар екі түрлі дерттік жағдай, ал қазақша баламасы олардың «есі» мен «түсін» түстеп беріп тұрған жоқ [1], – дегендерінен бұл реттегі бейберекеттік белшеден екенін аңдасақ болады.

 

Ерінбеген – етікші, екінің бірі – терминші болып әрі әркім аузына түскенін айта салып, жаза қою әдетке айналған соң бұлай болмасқа амал да жоқ. Алайда бұдан терминді қазақшалау дұрыс емес, қазақшаласа, ғылым, мәтін міндетті түрде бұзылып-бүлінеді екен деген түсінік тумауы тиіс.

 

Мысалы, аталған припадок пен эпилепсия-ның талып қалатын ұстамалы ауру және кенеттен естен тандырып құлататын ұстамалы, талма ауру [2] түрінде, өзара айырғысыз, кеміс түсіндірілсе де, талма және қояншық деген бас-басына қалыпты қазақшалары бар. Ал припадок – талып қалудың эпилепсиялықтан басқа оннан аса түрін біріктіретін аурулық күй [3], ауқымы кең түсінік те,  эпилепсия – оның бастауын мыйдан алатын [4] бір түрі ғана. Сондай-ақ орыс ертеректе эпилепсия-ны падучая деген [5]. Сірә, кейінірек осыдан шығарып припадок деген де шығар.

 

Яғни эпилептические припадки еш қыйындықсыз қояншықтық талма болады. Әрі осы тектес приступ, кома, обморок түсініктерін ұғымдық жақындығы бойынша тағы да Бас сөздікте [2] берілмеген ұстама, кеміс түсіндірілген ессіздік және естен тану сөздерімен беруге болады.

 

Ійә, бүгінде шалыс-шатыс сөзде есеп жоқ. Дегенмен, сонысы үшін алып кеті, шауып кетті деп дүниенің бәрін өртке алдыра бермей, әр сөзді іздеп-тауып орын-орнына қоя білу де керек. Үйткені, бұл – сөз жасаушы, сөзге жауапты маманның тікелей міндеті. 

 

 

  1. Мухамбедия Ахмет-Төре Медицина терминдерін қалай қазақшалап жүрміз? //https://www.egemen.kz/article/169917-meditsina-terminderin-qalay-qazaqshalap-zhurmiz?fbclid; https://m.facebook.com/story.php?story_fbid
  2. Қазақ әдеби тілінің сөздігі. 15 томдық. А., 2011-ж.
  3. Припадок //dic.academic.ru; Классификация припадков и их лечение //https://www.tiensmed.ru/news/pripadki1.html
  4. Эпилепсия // https://zdravlab.com/epilepsiya/; Классификация припадков и их лечение //https://www.tiensmed.ru/news/pripadki1.html
  5. Эпилепсия //https://psihomed.com/epilepsiya/; //ru.wikipedia.org
Кілттік сөздер:

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Сіздің электронды поштаңыз жарияланбайды. Қатарды міндетті түрде толтырыңыз*